Szukaj szczoteczki

Encyklopedia schorzeń zębów i jamy ustnej

A

 

Afta – płytka, bolesna nadżerka, pokryta białym nalotem i otoczona zapalnym obrzeżem. Ich rozmiar waha się między 1mm a 2 cm średnicy, chociaż te drugie są skrajnymi przypadkami. Najczęściej afty mają rozmiar 5 mm. Pojawiają się na błonie śluzowej podniebienia miękkiego, policzkowej części warg oraz po bokach języka. Afty goją się same i zanikają po kilku dniach/tygodniach, lecz w przypadku nawrotów możemy mówić o aftowym zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej.

 

Amelogenesis imperfecta – genetyczne zaburzenia rozwoju szkliwa zębów, objawiające się małym, odbarwionym, zniekształconym uzębieniem. Zęby dotknięte tym schorzeniem są kruche i wypadają przedwcześnie. Amelogenesis imperfecta dotyka zarówno uzębienia mlecznego, jak i stałego. Leczenie tego schorzenia ma kilka etapów, rozciągających się na więcej niż jedną specjalizację dentystyczną: protetykę, periodontologię, chirurgię i ortodoncję.

 

B

 

Bakterie próchnicotwórcze – szczepy bakterii występujące w jamie ustnej, które można znaleźć w odkładanej na szkliwie płytce nazębnej. Wytwarzają one kwasy podczas konsumpcji cukrów, które demineralizują szkliwo, prowadząc do zmian próchniczych. Najczęściej spotykane bakterie to Lactobacillus acidophilus i Streptococcus mutans.

 

Bezzębie – całkowity brak zębów, będący następstwem urazu, nieleczonej paradontozy, cukrzycy typu II lub przewlekłej choroby nerek. Ubytki wypełnia się implantami lub protezami ruchomymi.

 

Bruksizm – natarczywe zgrzytanie zębami żuchwy, objawiające się na ogół nocą. Prowadzi ono do starcia się koron zębowych, rozchwiania zębów lub pęknięć szkliwa. Chociaż wielu pacjentów nie jest świadoma tej dolegliwości, można ją rozpoznać poprzez nagłe zmiany w uzębieniu oraz poranne bóle głowy. Główną formą leczenia jest noszenie specjalnych szyn relaksacyjnych.

 

C

 

Choroba okluzyjna – zwana też okluzją urazową lub zgryzem urazowym, objawia się poprzez bóle głowy i zębów (zwłaszcza ranem), nadwrażliwością szkliwa, nocnym zgrzytaniem zębami i zmęczeniem mięśni twarzy. Nieleczona, może doprowadzić do zmian w stawach skroniowo-żuchwowych, takich jak trzeszczenie i przeskakiwanie oraz ból. Powoduje też ona niszczenie koron i mostków. Najczęściej jest spowodowana wadami zgryzu, stanami zapalnymi przyzębia oraz źle wykonanymi wypełnieniami stomatologicznymi.

 

Choroby przyzębia – zwane też periodontopatiami. Zaliczamy do nich stany zapalne przyzębia każdego typu, choroby dziąseł oraz wady genetyczne związane z tym rejonem jamy ustnej. Za chorobami tego typu stoją kamień nazębny, wady zgryzu, bruksizm, palenie tytoniu, zła dieta, zaburzona praca ślinianek czy też zaburzenia hormonalne. Leczenie, zależnie od choroby i jej zaawansowania, może ograniczać się do skalingu lub nawet przeszczepu dziąsła lub kiretażu.

 

D

 

Dentinogenesis imperfecta – genetyczne zaburzenia rozwoju zębów, charakteryzujące się przezroczystym szkliwem o niebieskoszarym lub żółtobrązowym kolorze. Zęby dotknięte tym schorzeniem są miękkie i bardzo podatne na uszkodzenia. Leczenie odbywa się najczęściej poprzez wykorzystanie stalowych koron.

 

Diastema – charakterystyczna szpara między zębami. Wyróżniamy diastemę prawdziwą (przerost wędzidełka wargi górnej), rzekomą (brak siekaczy bocznych lub ich zniekształcenie) i fizjologiczną (nie wymaga leczenia, jest to naturalny proces podczas wyrzynania się siekaczy bocznych). Istnieje też diastema zbieżna (korony nachylone ku sobie), rozbieżna (korony rozchylone) i równoległa, wszystkie trzy dotyczą siekaczy pośrodkowych.

 

Drożdżyca – grzybicza infekcja błon śluzowych, skóry, paznokci, rzadziej infekcja ogólna. Odpowiedzialne za nią są drożdżaki z rodziny Candida. Infekcja ta dotyka m.in. ludzi otyłych, matki w ciąży, cukrzyków, alkoholików oraz osoby przyjmujące antybiotyki lub cierpiące na niedobór witaminy B. W przypadku drożdżycy jamy ustnej, najlepszym lekiem jest boraks z gliceryną.

 

Dysplazacja zębiny – zaburzenie rozwoju zębiny, dzielone na typ I i typ II. W typie I pojawia się szczątkowe zniekształcenie korzeni zębów, przez które dochodzi do przedwczesnej ich utraty. Korzenie na ogół są pozbawione kanałów, zaś komora miazgi jest zamknięta częściowo lub kompletnie. W typie II zęby mleczne mają niebieskawy lub brązowawy kolor, z nieistniejącą komorą miazgi. Z kolei uzębienie stałe jest na ogół prawidłowego kształtu, choć z lekkim odbarwieniem, lecz w komorze miazgi mogą być obecne kamienie. W obu przypadkach, leczenie implantologiczne jest jedynym wyjściem.

 

Dziura w zębie – zmiana próchnicza, do której dochodzi w przypadku ignorowanej próchnicy. Bakterie uszkadzające szkliwo zaczynają wędrować w głąb zęba, prowadząc do powstawania właśnie takich dziur. Leczenie polega na usunięciu uszkodzonych części szkliwa i wypełnieniu ubytków.

 

F

 

Fluoroza – przypadłość, spowodowana nadmiarem przyswajalnego fluoru. W najmniej zaawansowanej postaci, choroba ta wytwarza jedynie kredowe plamy na powierzchni zębów. Plamy te prowadzą z kolei do powstania nadżerek szkliwa, czyniąc je kruchym. Następstwem fluorozy bardzo często jest uszkodzenie nerwów. W przypadku ostrego zatrucia, możemy nawet odczuwać nudności i bóle brzucha. Lecenie, zależnie od zaawansowania choroby, sprowadza się do wybielania zębów w przypadku najlżejszej jej postaci, zaś w przypadku najbardziej zaawansowanej – wypełnień i koron.

 

G

 

Glossoptosis – nieprawidłowość w rozwoju jamy ustnej, podczas której język zostaje przesunięty ku dołowi lub cofnięty. Pojawia się bardzo często u ludzi z mikrognacją oraz zespołem Pierre’a Robina.

 

H

 

Halitoza – nieprzyjemny zapach z ust, nieświeży oddech. Najczęstszą jego przyczyną są bakterie, które nagromadzają się w jamie ustnej z powodu nieprawidłowej higieny jamy ustnej. Pożerając resztki jedzenia, bakterie te pochłaniają węglowodany, przetwarzając je na związki lotne siarki, które powodują, że nasz oddech ma nieprzyjemny zapach. Pozostałymi przyczynami halitozy są: suchość w jamie ustnej, zapalenia dziąsła, nowotwory jamy ustnej, refluksy w jelitach i żołądku lub podrażnienia błony śluzowej, spowodowane noszeniem źle dopasowanej protezy.

 

Hiperdoncja – zaburzenie rozwojowe, polegające na wyrżnięciu się nadmiaru zębów wewnątrz jamy ustnej. Mogą to być zarówno zęby dodatkowe, jak i zniekształcone zęby nadliczbowe. Wyróżniamy trzy jej typy: hiperdoncję prawdziwą, rzekomą (kiedy ząb mleczny nie chce wypaść) i tzw. trzecie ząbkowanie, które objawia się wyrżnięciem się nowego zęba w miejscu usuniętego stałego.

 

Hiposaliwacja – redukcja produkcji śliny, najczęściej spowodowana przyjmowaniem niektórych leków, menopauzą, anoreksją, cukrzycą, chorobami z autoagresji (sarkoidoza, reumatoidalne zapalenie stawów) lub kamicą. Leczenie polega na przyjmowaniu substytutów lub stymulantów śliny.

 

J

 

Język geograficzny – złuszczone, gładkie obszary na języku, na których pojawiają się plamy. Język geograficzny bardzo często dotyka osoby z łuszczycą. Występuje w skazie wysiękowej, chorobach gruczołów wydzielania wewnętrznego a także genetycznie.

 

Język mosznowy – głębokie bruzdy na grzbietowej powierzchni języka, towarzyszące często językowi geograficznemu. Stan ten jest w pełni nieszkodliwy i nie wymaga leczenia. Można go często zauważyć u osób z zespołem Downa/Melkerssona-Rosenthala.

 

K

 

Kamica ślinianek – kamienie, zwane złogami, tworzące się w okolicach ślinianki. Choroba to dotyka najczęściej mężczyzn powyżej 40 roku życia. Przyczyny tej dolegliwości nie są jeszcze do końca znane, chociaż szacuje się, że istotną rolę grają tu dieta i poziom elektrolitów w organizmie. W większości wypadków choroba dotyka ślinianki podżuchwowej, na ogół jednostronnie. Bardzo często, kamica ślinianek towarzyszy kamicy nerkowej, tudzież żółciowej. Nie istnieje profilaktyka przeciwdziałająca temu schorzeniu, leczenie sprowadza się do usunięcia kamienia z przewodu ślinianki, co przynosi natychmiastową ulgę.

 

Kamień nazębny – nieusuwana, stwardniała płytka nazębna. W przeciwieństwie do swojej zwykłej postaci, płytki przemienionej w kamień nazębny nie da się już usunąć w domu. Nie należy jednak ignorować dalej tej dolegliwości, ponieważ, wędrując w stronę korzenia zęba, bakterie wewnątrz kamienia przyczyniają się do zapalenia dziąseł, a co za tym idzie, paradontozy.

 

Kserostomia – suchość błony śluzowej spowodowana uszkodzeniami ślinianek. Dotknięty kserostomią organizm produkuje bardzo mało śliny lub nie produkuje jej wcale. Suchość jamy ustnej stwarza z kolei idealny klimat dla bakterii, odpowiedzialnych za rozwój próchnicy. Do objawów tego schorzenia zaliczamy ból podczas żucia i połykania, zaburzenia smaku i problemy z mówieniem.

 

L

 

Lactobacillus acidophilus – pałeczki kwasu mlekowego, na ogół wykorzystywane w produkcji jogurtów i innych wyrobów mlecznych. Chociaż jest uznawana za korzystną dla człowieka, niektóre z jej szczepów są odpowiedzialne za rozwój próchnicy.

 

Leukoplakia – zmiana przedrakowa jamy ustnej, podczas której na powierzchni błony śluzowej (najczęściej w krtani, na dnie jamy ustnej i w gardle dolnym) powstają białe plamy oraz smugi, spowodowane nieprawidłowym rogowaceniem nabłonka błony śluzowej oraz zgrubieniem jego warstwy kolczystej. Leukoplakia dotyka głównie osób palących spore ilości tytoniu.

 

M

 

Makroglosja – nieprawidłowo duży język, będący zaburzeniem rozwojowym lub wynikiem nowotworu albo chorób spichrzeniowych. Często dotyka osoby z zespołem Downa.

 

Martwica kości szczęki i żuchwy – stosunkowo rzadko występujące schorzenie, podczas którego dochodzi do odsłonięcia kości żuchwy/szczęki/podniebienia, które nie goi się w przeciągu półtora/dwóch miesięcy. Według badań, schorzenie to jest związane z przyjmowaniem bisfonianów, będących składnikami leków na przerzuty nowotworowe, osteoporozę lub ostrą hiperkalcemię.

 

Mesiodens – ząb nadliczbowy, często nazywany pośrodkowym. Wyżyna się on pomiędzy zębami siecznymi szczęki, w rzadkich wypadkach także żuchwy. Bardzo często jest on stożkowego kształtu, występując na ogół u mężczyzn. W blisko 20% przypadków, mesiodensy wyrastają nawet dwa lub trzy. Ich obecność w jamie ustnej prowadzi do diastemy, stłoczenia lub opóźnione wyrżnięcie się zębów stałych.

 

Mikrognacja – zwana też mikrognatyzmem lub hipoplazją żuchwy, wada ta objawia się bardzo małą żuchwą. Częstym powodem jest wewnątrzmaciczny ucisk na żuchwę płodu. Na ogół deformacja ta jest na tyle mała, że zanika ona sama podczas pierwszego roku życia. W przypadku bardziej zaawansowanej wady wrodzonej, język nie mieści się w jamie ustnej, prowadząc do zespołu Pierre’a Robina.

 

N

Nadwrażliwość zębiny – schorzenie, podczas którego dochodzi do odsłonięcia kanalików zębinowych, w których mieszczą się końcówki nerwowe. Pod wpływem gorących lub zimnych temperatur, pacjent odczuwa dyskomfort i ból. W celu przeciwdziałania tej dolegliwości, powinniśmy unikać stosowania past do zębów o wysokim wskaźniku ścieralności (RDA). W przypadku borykania się z nadwrażliwością, kanaliki można zatknąć specjalistycznymi pastami oraz żelem fluorkowym.

 

Nadziąślak – guzek/narośl na dziąśle, bardzo często zapalny, krwawiący i owrzodziały. Podczas leczenia, nadziąślak jest wycinany, lecz bardzo często odrasta. Wyróżniamy trzy jego rodzaje: włóknisty, zapalny i olbrzmiokomórkowy.

 

Nadżerka – ubytek naskórka lub nabłonka błony śluzowej, pojawiający się często wespół z krostami lub pęcherzami. Głównymi powodami ich powstawania są urazy mechaniczne, środki chemiczne lub niektóre choroby, pokroju drożdżycy.

 

Nowotwór migdałka – to najczęściej występujący nowotwór złośliwy; ma postać raka płaskonabłąkowego; poza tym mogą wystąpić także mięsaki limfatyczne oraz włókniakomięśniaki; do objawów należą: zaburzenia połykania, ból gardła promieniujący do ucha, ślinienie, przykry zapach z ust, a także powiększenie węzłów chłonnych; przeprowadzone przeprowadzając leczenie usuwa się nowotwór oraz węzły chłonne przy użyciu metod chirurgicznych.

 

O

 

Objaw Dupuytrena – towarzyszy on zębopochodnej torbieli korzeniowej. Zanikająca szczęka/żuchwa staje się cienka i giętka, wydając charakterystyczny chrzęst.

 

Objaw Oppikofera – kiedy rosnąca między górnymi siekaczami torbiel przesuwa dolną małżowinę nosową ku górze, kierując się jednocześnie ku jamie nosowej, dochodzi do zniszczenia dolnej części małżowiny.

 

Objaw Owińskiego – najczęściej towarzyszy on zapaleniu tkanek okołowierzchołkowych. Podczas nacisku na błonę śluzową wyrostka zębodołowego w okolicach korzenia zęba odczuwamy ból.

 

Objaw Smrekera – objaw choroby ozębnej, wykazujący zniszczenie zewnętrznej blaszki wyrostka zębodołowego przez stan zapalny. Po przyłożeniu palca do błony śluzowej wyrostka, możemy wyczuć ruchliwość górnej części korzenia zęba.

 

P

 

Paradontoza – choroba dziąseł, będąca następstwem nieleczonego stanu zapalnego i nieusuwanego kamienia. Wraz z jej postępowaniem, dochodzi do odsłonięcia szyjek zębowych, co prowadzi do nieestetycznego wyglądu zębów oraz ich nadwrażliwości, a z czasem nawet rozchwiania i wypadnięcia. Konieczna jest jak najszybsza wizyta u dentysty, w celu zatrzymania postępu choroby.

 

Parakokcydioidomikoza – grzybica układowa, zwana też drożdżycą południowoamerykańską. Najczęściej atakuje ona błony śluzowe, płuca i węzły chłonne. Infekcja jest możliwa poprzez inhalację komórek grzyba oraz zakażenie drogą pokarmową. Na błonie śluzowej pojawiają się wówczas bolesne wrzody. W leczeniu stosujemy leki przeciwgrzybicze oraz sulfonamidy.

 

Pemfigoid – pęcherze występujące na całym ciele, w tym także w jamie ustnej. Najczęściej atakują one osoby starsze. Nie wiadomo dokładnie co jest przyczyną, chociaż podejrzewa się niektóre leki oraz genetykę. W leczeniu pemfigoidów stosujemy doustne glikokortykosteroidy, zaś w bardziej zaawansowanych przypadkach – preparaty immunosupresyjne.

 

Periodontopatie – Patrz: choroby przyzębia.

 

Pękanie szkliwa – proces, będący wynikiem zbyt dużego przeciążenia na powierzchni zębów. Może być on spowodowany bruksizmem (zgrzytaniem zębami), źle dopasowanymi, zbyt wysokimi, plombami lub nieprawidłowo wykonanymi mostkami/koronami. Szkliwo może też pękać w wyniku urazu lub stosowania preparatów o zbyt silnym na nie oddziaływaniu. Zęby o popękanym szkliwie stają się słabe i wrażliwe na temperatury. Leczenie polega na wypełnieniu ubytków kompozytem lub, w przypadku większych zniszczeń, zastosowaniu licówek.

 

Pleśniawka – powierzchowna infekcja błony śluzowej przez drożdżaka Candida albicans, rozpoznawalna przez białe plamki na języku i podniebieniu. Pomniejsze plamki zlewają się ze sobą, co niekiedy prowadzi do pokrycia grzybem całej błony śluzowej. W bardziej zaawansowanych przypadkach, może dojść do przerzutów na przełyk, krtań, tchawicę i oskrzela. Leczenie sprowadza się do rozprowadzania po błonie śluzowej 1% roztworu gencjany lub 25% roztworu boraksu, rozpuszczonego w glicerynie z wodą.

 

Polip zatoki szczękowej – powstaje on w wyniku stanu zapalnego w zatokach szczękowych oraz ich okolicach. Schorzenie to utrudnia oddychanie i sprawia, że chory zmaga się z katarem, kaszlem oraz bólami głowy. Czasem dochodzi nawet do zaburzeń wzroku. Obecna metoda leczenia, wykorzystująca mikroskop, pozwala jednak na względnie nieinwazyjne i bezbolesne usunięcie tego schorzenia.

 

Próchnica butelkowa – rodzaj próchnicy, występujący na zębach mlecznych. Rozpoznamy go po białych plamach i smugach na zębach, zaś w bardziej zaawansowanych przypadkach – ciemnych odbarwieniach na powierzchni zębów. Najczęściej atakuje ona niemowlęta oraz dzieci do 4-5 lat. Schorzenie to wymaga szybkiej diagnozy i leczenia, w przeciwnym razie próchnica przerzuci się z zębów mlecznych na stałe, zanim te jeszcze zdążą się pojawić. W leczeniu powierzchownych zmian próchnicznych stosuje się zabieg fluoryzacji, zaś w przypadku ciemnych plam należy pokryć zęby azotanem srebra, który co prawda odbarwi je na czarno, lecz zatrzyma on jednocześnie rozwój choroby.

 

R

 

Recesje dziąsłowe – to proces, który polega na zmianie położenia linii dziąseł, która zazwyczaj jest umiejscowiona w kierunku korzenia zęba; może być spowodowana: próchnicą, nadwrażliwością zębiny, krwawieniem z dziąseł oraz bólem; leczenie polega najczęściej na założeniu aparatu ortodontycznego lub wykonaniu zabiegu chirurgicznego.

 

Retrogenia (tyłożuchwie morfologiczne) – to wada dotylna zgryzu; żuchwa u osób, które cierpią z powodu wystąpienia tej wady jest dotknięta zmianami w budowie; wada ta polega na tym, że skrócony trzon żuchwy zostaje przegięty w kierunku tylnym; dotykając żuchwy można wyczuć zagłębienie na dolnym brzegu trzonu kości; poza tym kąt żuchwy staje się zauważalnie powiększony; dodatkowo zmiany te są często połączone ze skróceniem gałęzi żuchwy, co może zaobserwować nieświadomy występowania tej wady obserwator; charakterystyczne jest spłaszczenie i cofnięcie bródki oraz wydłużenie dolnego odcinka twarzy; jako przyczynę najczęściej podaje się krzywicę oraz artropatie stawów skroniowo-żuchwowych; leczenie ortodontyczne może nie być wystarczające, by wyrównać asymetrie twarzy; najbardziej poleca się ekstrakcję pierwszych górnych przedtrzonowców, co pozwoli cofnąć pierwsze sześć zębów szczęki; można także wykonać interwencję chirurgiczną.

 

Ropień okołowierzchołkowy – to zapalenie dotykające tkanek okołowierzchołkowych zęba; jest pierwszą fazą ostrego ropnego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych; za objawy uznaje się ból, który odczuwa się w momencie ucisku na ząb, a także ból samoistny, nasilający się podczas przebywania w pozycji poziomej; opisuje się go jako promieniujący, pulsujący i ciągły; przeważnie zimno łagodzi dolegliwości bólowe; poza tym w okolicy zęba, który jest przyczyną wystąpienia tego stanu zapalnego zwykle możemy obserwować bolesne zaczerwienienie błony śluzowej oraz nieznaczny obrzęk; chcąc wyleczyć stan zapalny musimy otworzyć komorę zęba, by przeprowadzić leczenie kanałowe; poza tym należy przyjmować antybiotyk, pamiętając o odpowiednim dawkowaniu.

 

Ropień podokostnowy – to zapalenie, które występuje w tkankach okołowierzchołkowych zęba; jest kolejną fazą po ropniu okołowierzchołkowym ostrego ropnego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych; dochodzi do niego wtedy, gdy wysięk ropny przedostaje się przez tkankę kostną szczęki lub żuchwy, doprowadzając do bolesnego odwarstwiania okostnej; za objawy uznaje się ostry ból okolicy zęba, który jest przyczyną wystąpienia stanu zapalnego; promieniuje on na zęby sąsiednie przez co pacjentowi trudno określić, który dokładnie ząb go boli; dolegliwości bólowe mogą nasilać się w nocy oraz podczas spożywania gorących potraw; mogą wystąpić: gorączka, osłabienie i dreszcze; leczy się go nacięciem dokonanym w znieczuleniu miejscowym, a także antybiotykami i niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi; nieleczony może przejść w ropień podśluzówkowy.

 

Ropień podśluzówkowy – to zapalenie tkanek okołowierzchołkowych zęba, będące ostatnim etapem ostrego zapalenia ropnego tkanek okołowierzchołkowych; do ropnia tego dochodzi w momencie, gdy wysięk ropny przedostaje się przez tkankę kostną, okostną szczęki/żuchwy, ostatecznie docierając do błony śluzowej; wówczas to pacjent czuje mniejszy ból, lecz większy obrzęk, co powoduje gorączkę i osłabienie; obrzęk rozchodzi się wówczas na resztę twarzy, pacjenci bardzo często mają problemy z otwieraniem oczu; ząb przyczynowy jest rozchwiany, czasem nawet wypada sam; leczenie wymaga wwiercenia się w komorę zęba w celu nacięcia ropnia i uwolnienia wydzieliny; następnie pacjent musi przyjmować przepisane antybiotyki; jeśli ząb przyczynowy daje się jeszcze uratować, stosuje się leczenie kanałowe zamiast jego usunięcia.

 

Rozszczep podniebienia – to wada, która powstaje podczas 10-12 tygodnia życia płodowego; może występować zarówno jednostronnie, jak i obustronnie; najczęściej występuje u dziewczynek; za przyczyny podaje się miedzy innymi palenie w ciąży, grypę, różyczkę, gorączkę u przyszłej matki; leczenie polega na wykonaniu zabiegu chirurgicznego w okolicach 6-12 miesiąca życia; niestety wraz ze wzrostem dziecka konieczne są kolejne zabiegi.

 

Rozszczep wargi – to wada, która polega na tym, że występuje szczelina w tkankach, które formują wargę; może występować zarówno obustronnie, jak i jednostronnie (najczęściej pojawia się po lewej stronie); z przyczyny powstania podaje się: palenie w trakcie ciąży, krwawienie wewnątrzmaciczne, niedobór kwasu foliowego, grypę, różyczkę, gorączkę u przyszłej matki; dziecko dotknięte tą wadą trudno jest nakarmić; występują także trudności w kształtowaniu się mowy oraz choroby ucha i zaburzenia rozwoju społecznego; by pozbyć się tej przypadłości w okolicach 2-3 miesiąca życia należy wykonać zabieg chirurgiczny.

 

Rumień wędrujący języka – Patrz: język geograficzny

 

S

 

Sjalopenia – Patrz: hiposaliwacja

 

Streptococcus mutans – paciorkowiec gram dodatni, stanowiący 2% flory bakteryjnej w jamie ustnej. Bakteria ta jest najczęstszym winowajcą, stojącym za powstawaniem zmian próchniczych zębów.

 

Suchy zębodół – to powikłanie, które może pojawić się po usunięciu zęba; powoduje silny ból; wynika on z powstałego zapalenia zakończeń nerwowych, które znajdują się w zębodole; poza bólem do objawów należy także duża wrażliwość na dotyk, zęby pokryte szarym nalotem oraz brak odczynu zapalnego ze strony błony śluzowej i węzłów chłonnych; za przyczyny uznaje się między innymi: cukrzycę, niedożywienie, naciśnie, niedobór witamin, wypłukanie skrzepu po ekstrakcji, niepowstanie lub rozpad skrzepu powstałego po ekstrakcji, infekcje oraz kontakt ze śliną.

 

Szczękościsk – ograniczona ruchomość rozwarcia szczęk, spowodowana odruchowym przykurczem mięśni unoszących żuchwę. Głównymi przyczynami szczękościsku są nowotwory, tężec, stan zapalny lub narkotyki. Leczenie opiera się na wizytach u dentysty, fizjoterapeuty oraz przyjmowaniu środków relaksujących mięśnie.

 

Szkliwiak – to nowotwór, który w 80% występuje w okolicy zębów trzonowych w tylnej części żuchwy; bywa jednak, że pojawia się na szczęce; czasami zdarza się tak, że nacieka na okoliczne tkanki; musimy jednak wiedzieć, że przerzuty daje niezwykle rzadko; może być nam trudno odczuć, że go mamy, gdyż raczej nie powoduje bólu; cechuje go powolny wzrosty, który trwa latami; kiedy występuje na szczęce rokuje gorzej ze względu na to, że naciekając może niszczyć zatoki przynosowe, podstawę czaszki, a także mózg.

 

Szkorbut – to choroba wielonarządowa, która jest wywołana niedoborem witaminy C w pożywieniu; za objawy podaje się: krwawienia i spowodowane nimi bóle mięśni, stawów i kości, osłabienie, złamania, słabe gojenie ran, zapalny przerost dziąseł, chwianie się i wypadanie zębów, a także niedokrwistość i depresję; w obecnych czasach występuje najczęściej u małych dzieci, które są karmione sztucznie poprzez pokarmy ubogie w kwas askorbinowy.

 

Ś

 

Śluzowiak zatok przynosowych – to jedna z form przewlekłego zapalenia zatok przynosowych; objawia się tym, że śluz gromadzi się w zatoce, która jest niedrożna przez co ten nie może ujść na zewnątrz; z tego powodu występuje rozdęcie kości twarzoczaszki przez śluzowiak, który przypomina torbiel; przebieg tego schorzenia jest procesem, który trwa wiele lat; objawiać się może między innymi przez silne bóle głowy oraz przez wystąpienie asymetrii twarzy; leczy się go wyłącznie operacyjnie.

 

T

 

Taurodontyzm – to powiększenie komory zęba trzonowego, które jest skutkiem odwrócenia stosunku korona-korzeń zęba; dzieli się na kilka typów: hipotaurodontyczne (hypotaurodont), hipertaurodontyczne (hypertaurodont) oraz mezotaurodontyczne (mesotaurodont); należy zaznaczyć, że neandertalczycy posiadali tę cechę, jednak wśród współcześnie żyjących jest ona brana jako cecha dysmorficzna lub jako cecha składajaca się na obraz kliniczny zespołów wad wrodzonych i chorób, które mają podłoże genetyczne.

 

Torbiel korzeniowa – to niepożądana zmiana, która jest wywołana przewlekłym zapaleniem tkanek okołowierzchołkowych zęba; jest najczęściej występującą torbielą w obrębie twarzoczaszki; objawy na początku pozostają niezauważone; można je zobaczyć wyłącznie podczas badania RTG; kiedy torbiel się rozwija można wyczuć jej obecność za sprawą tego, że pojawia się wewnątrzustne wygórowanie na szczęce lub żuchwie; jeśli torbiel jest w stanie zapalnym może powodować silny ból w okolicy twarzoczaszki; należy ją leczyć, endodontycznie, jeśli ma do 8 mm lub chirurgicznie, jeśli jest większa, gdyż nieleczona może prowadzić do rozsuwania zębów, zniekształceń twarzy i zaburzeń zgryzu.

 

Torbiel ślinianki podjęzykowej (żabka) – to miejscowa zmiana pojawiająca się na śliniance podjęzykowej; może pojawić się u wszystkich, niezależnie od wieku; statystki pokazują, że najczęściej występuje w drugiej dekadzie życia, nieznacznie częściej u kobiet; warto zająć jej leczeniem, gdyż może prowadzić do rozwinięcia się nowotworu złośliwego; za przyczynę powstania podaje się zaburzenie odpływu śliny, które jest konsekwencją zaczopowania przewodu wyprowadzającego ślinianki; objawy to: utrudniona mowa, obrzęk okolicy podjęzykowej z wypchnięciem języka ku górze, utrudnione przyjmowanie pokarmu; chcąc wyleczyć tę zmianę należy usunąć torbiel wraz ze ślinianką podjęzykową.

 

Torbiel zastoinowa błony śluzowej (mucocele) – to miejscowa zmiana, która występuje na błonie śluzowej zatok obocznych nosa, warg lub jamy ustnej; za przyczynę powstawania uznaje się uraz miejscowy lub przewlekły stan zapalny; wewnątrz mukoceli pojawia się wydzielina zobliterowanego gruczołu, która skutkuje zatkaniem się przewodów wyprowadzających gruczoły; zmiana jest zwykle niebieskawa, prześwitująca; wypełnia ją płyn; pojawia się najczęściej na powierzchni dolnej wargi; może także występować na powierzchni policzka, języka lub podniebienia; leczenie polega na chirurgicznym wyłuszczeniu zainfekowanych tkanek.

 

Torbiele szczęk oraz tkanek miękkich jamy ustnej, twarzy i szyi – przestrzenie, składające się z jednej lub kilku komór wypełnionych płynem lub galaretowatą wydzieliną; występują w obrębie głowy i szyi; wyróżniamy dwa ich typy; torbiel prawdziwa, charakteryzująca się mieszkiem, w skład którego wchodzą naczynia krwionośne i torebka łącznotkankowa, skrywająca nabłonek oraz wydzielinę; drugim typem torbieli jest wariant rzekomy, wypełniony płynem, lecz pozbawiony nabłonka; leczenie polega na dwuetapowym wgłobieniu torbieli u dorosłych lub dwuetapowym wyłuszczeniu u dzieci.

 

Tyłozgryz – to wada zgryzu, która polega na tym, że dolny łuk zębowy zostaje przesunięty do tyłu względem górnego; do wady tej zaliczamy także tyłożuchwie; za cechy tyłozgryzu podaje się najczęściej: brak kontaktu zębów siecznych, brak triad, pierwsze trzonowce ułożone w odwrotnej triadzie, co jest konsekwencją występowania tej wady; za główne przyczyny występowania uznaje się: czynniki genetyczne, krzywicę, nieprawidłowe leczenie ortodontyczne w dzieciństwie, parafunkcje takie jak ssanie palca czy oddychanie przez usta.

 

W

 

Wady zgryzu – to grupa zaburzeń, która dotyczy rozrostu oraz niedorozwoju szczęki lub żuchwy: makrognatyzm, mikrognatyzm, asymetrię szczęk, nieprawidłowości stosunku łuków zębowych, nieprawidłowości położenia zębów, nieprawidłowości czynnościowe zębowo-twarzowe, zaburzenia stawów skroniowo-żuchwowych; schorzenia te mają różne przyczyny powstawania, dają różne objawy i leczy się je rożnymi metodami.

 

Warga habsburska – to zaburzenie genetyczne, które występowało w rodzinie Habsburgów; objawia się tym, że dolna warga przerasta w rozmiarze górną, a żuchwa jest często nazbyt rozwinięta; było wynikiem zawierania małżeństw na granicy kazirodztwa między austriacką, a hiszpańską linią Habsburgów; za skutki tego schorzenia podaje się utrudnione powstrzymywanie odpływu śliny i zawsze wpółotwarte usta.

 

Z

 

Zakażenie opryszczkowe – to choroba wirusowa, którą można złapać poprzez kontakt z wydzielinami chorego; wirus nie zawsze daje objawy; można być nosicielem, u którego objawy nie występują; niestety wirusy z tej grupy mogą przetrwać w komórkach organizmu, co może skutkować nawracaniem infekcji; do najczęściej występujących objawów należą pieczenie i swędzenie okolicy czerwieni warg; następnie wyskakują pęcherzyki, wewnątrz których znajduje się płyn; na końcu pojawiają się strupy; najczęściej leczy się je miejscowo odpowiednią maścią.

 

Zapalenie dziąseł – to choroba infekcyjna dziąseł; nieleczona może prowadzić do zapalenia przyzębia prowadzącego do rozchwiania i utraty zębów; za przyczynę powstawania uznaje się najczęściej gromadzącą się na powierzchni zębów płytkę nazębną, która, jeśli nie jest usuwana, może przekształcić się w kamień nazębny; za objawy najczęściej podaje się: ból, obrzęk, zaczerwienienie, krwawienie, świąd, aftę, nieświeży oddech, uczucie niesmaku; by uniknąć tej choroby należy dbać o odpowiednią higienę jamy ustnej.

 

Zapalenie jamy ustnej – to schorzenie, które pojawia się wtedy, gdy wystąpi zaburzenie odnowy komórek śluzówki lub oczyszczanie jamy ustnej przez ślinę nie odbywa się w sposób prawidłowy; jego przyczyną może być uszkodzenie fizyczne błony śluzowej jamy ustnej; bardzo często jest powodowane przez choroby ogólnoustrojowe takie jak na przykład cukrzyca; objawia się: bólem, pęcherzykami, żółtobiałym nalotem, owrzodzeniami, pieczeniem, trudnościami w połykaniu i zaburzeniami w wydzielaniu śliny; jako leczenie najczęściej stosuje się antybiotyki, leki przeciwgrzybiczne oraz przeciwbólowe; poza tym można posiłkować się wykonywaniem płukanek z szałwi, rumianku lub roztworu wody utlenionej.

 

Zapalenie języka – to schorzenie języka, które może mieć różny przebieg: ostry lub przewlekły; może być pierwotnym schorzeniem dotyczącym tego narządu lub objawem chorób ogólnoustrojowych; jako objawy podaje się najczęściej: ból o zmiennym nasileniu, powiększenie rozmiarów języka, zaczerwienie, owrzodzenia, białe plamki; w grupie ryzyka wystąpienia tego schorzenia znajdują się szczególnie osoby, które nie dbają o higienę jamy ustnej, palacze, alkoholicy, a także ci, którzy nieprawidłowo się odżywiają oraz chorujący na depresję i stany lękowe.

 

Zapalenie okostnej zęba – schorzenie, będące następstwem nieleczonego stanu zapalnego miazgi zęba, które przedostaje się do kości wyrostka zębodołowego. Jest ono spowodowane nie tylko nieleczoną próchnicą, ale też stanami zapalnymi przyzębia, zgorzelami i zaburzeniami w wyżynaniu się ósemek. Objawami zapalenia okostnej są: szczękościsk, gorączka i promieniujący ból zęba. Zależnie od stanu chorego zęba, leczenie odbywa się poprzez endodoncję lub ekstrakcję.

 

Zapalenie kątów ust – zwane też zajadami. Jest to typ nadżerek, pojawiających się w popękanych kącikach ust. Ich przyczyną mogą być alergie, drożdżaki lub nowotwory. Na ogół są one obustronne, zdolne do utrzymania się przez długi czas w przypadku braku leczenia.

 

Zapalenie tkanek okołowierzchołkowych – to nieprawidłowy proces, który dotyka tkanek okołowierzchołkowych zęba; za przyczynę podaje się najczęściej namnażanie się bakterii chorobotwórczych, które występują w kanale korzeniowym zęba; innym razem może być spowodowane na przykład jako skutek przepchnięcia leków, które przyjmuje się podczas leczenia kanałowego; możemy spotkać się z dwoma ściekami przebiegu: burzliwą z licznymi objawami bólowymi i przewlekłą, którą cechuje brak bólu.

 

Ząb dodatkowy – zaburzenie listewki zębowej, w wyniku którego w jamie ustnej pojawia się dodatkowy ząb o prawidłowej budowie. Najczęściej pojawia się między siekaczami. Usuwamy je, ponieważ blokują drogę zębom stałym podczas ich wyżynania się.

 

Ząb nadliczbowy – to ząb, który wyrósł nadprogramowo; w zdrowej jamie ustnej człowieka występują 32 zęby stałe; mają one prawidłową budowę, co pozwala pełnić im określone funkcje; ząb nadprogramowy cechuje nieprawidłowa budowa; przeszkadza on zębom stałym wyrzynać się i spełniać określone funkcje; zazwyczaj się go usuwa, gdyż dzięki temu można utrzymać jamę ustną w odpowiednim zdrowiu.

 

Zespół Levy’ego-Hollistera – zwany też zespołem LADD, jest to zespół wad wrodzonych uwarunkowanych genetycznie, w wyniku którego dochodzi do zaburzeń narządu łzowego i ślinianek oraz zniekształcenia małżowin usznych i dystalnych kości kończyn. W przypadku jamy ustnej, choroba skutkuje kserostomią oraz powiększonym ryzykiem próchnicy.

 

Zespół Nagera – jedna z dyzostoz kończynowo-twarzowych, charakteryzująca się zaburzeniami rozwoju twarzoczaszki, takimi jak mikrognacja, hipoplazja łuków jarzmowych oraz obróconymi małżowinami usznymi. Osoby chore na to schorzenie rodzą się też bez kciuków. I chociaż nie istnieje generalny lek na tę chorobę, wady twarzoczaszki koryguje się u dentysty oraz chirurga.

 

Zespół Pierre’a Robina – to rzadko występujący zespół wad wrodzonych, który obejmuje przede wszystkim twarzoczaszkę; objawy, które są charakterystyczne dla tego zespołu to między innymi: cofnięcie bródki, niedorozwój żuchwowy, mały lub olbrzymi język, a także zapadanie się języka ku tyłowi, niedorozwój ucha zewnętrznego, częściowy rozszczep podniebienia wtórnego lub, co jeszcze rzadsze, pierwotnego, które jednak dość często można spotkać, gdyż współistnieje z zespołem; może powodować duszności, co jest związane z utrudnionym przepływem powietrza przez górne drogi oddechowe.

 

Zespół Sjögrena (choroba Mikulicza-Radeckiego) – to choroba autoimmunologiczna, która dotyka komórek ślinianek oraz gruczołów łzowych; nie znamy jeszcze przyczyny występowania tego schorzenia; objawami tej choroby są: suche zapalenie rogówki i spojówki, suchość jamy śluzowej jamy ustnej spowodowany uszkodzeniem ślinianek, nacieki zapalne z limfocytów w badaniu histologicznym.

Jestem stomatologiem. Publikuję artykuły związane z tematyką zębów i dziąseł w Internecie. Interesuję się żywo tematyką dbania o higienę jamy ustnej nie tylko zawodowo, ale także prywatnie. Testuję nowe produkty, które mają zapewnić jeszcze dokładniejsze czyszczenie uzębienia. Chciałbym się podzielić swoją wiedzą i doświadczeniem tak, by więcej osób zrozumiało, jak ważne jest dbanie o odpowiednią higienę jamy ustnej.

social media
Sending
Ocena czytelników
3.75 (4 votes)

Dodaj komentarz