Szukaj szczoteczki

Budowa zębów

6 marca 2019

Zęby to jedna z podstaw prawidłowo funkcjonującego organizmu. Początkowo, dzieciom wyżynają się zęby mleczne, których jest łącznie dwadzieścia – po dziesięć na łuk. Jest to osiem siekaczy, cztery kły i osiem trzonowców. Każdy z tych typów zębów ma inną rolę do odegrania – siekacze odgryzają kęsy, kły chwytają pokarm oraz przytrzymują i rozrywają go, zaś przedtrzonowce (nieobecne w uzębieniu mlecznym) i trzonowce miażdżą i rozcierają pokarm. Z upływem lat, zęby mleczne stopniowo wypadają, zaś w ich miejsce pojawiają się zęby stałe.

Takiego uzębienia jest zauważalnie więcej – mamy tu 32 zęby, po 16 na łuk. W ich skład wchodzi osiem siekaczy, cztery kły, osiem zębów przedtrzonowych i dwanaście trzonowców. Warto tu na start odnotować, że zęby nie mają naturalnie śnieżnobiałego koloru – w rzeczywistości są one żółtawobiałe, zaś hollywoodzki uśmiech znany z filmów to efekt wykorzystywania zabiegów i preparatów, nadających im tak jasną, nieskazitelną barwę. Czasem można się nawet natknąć na zęby zdrowe, o żółtobrązowym kolorze. Powierzchnia sieczna zęba, zwłaszcza kła lub siekacza, jest jaśniejszego koloru, niż okolica szyjki. Co ciekawe, zęby z łuku dolnego są jaśniejsze od tych górnych, zaś kły są ciemniejsze od swoich sąsiadów. Taka już ludzka fizjonomia.

W artykule tym skupimy się na samej strukturze zębów. Chociaż na pierwszy rzut oka na to nie wyglądają, w rzeczywistości są one bardzo złożoną częścią naszego ciała, na którą składa się kilka elementów.

Korona zęba

Jest to właśnie ta część zęba, którą widzimy cały czas. Odpowiada ona za ułatwianie nam mowy oraz jedzenia, będąc jednocześnie ozdobą naszego uśmiechu. Koronę pokrywa szkliwo, czyli tkanka, której głównym zadaniem jest ochrona znajdującej się pod nim zębiny. Zbudowane w 96-98% z materii nieorganicznej, a konkretnie kryształków dwuhydroksyapatytu, szkliwo jest jedną z najtwardszych tkanek w naszym organizmie, plasując się na piątym miejscu w skali twardości Mohsa, czyli w jej połowie. Oznacza to, że jest ono twardsze od talku, gipsu, kalcytu czy też fluorytu. Pozostałe 2-4% szkliwa składa się z wody oraz związków organicznych. Szkliwo jest zarazem jedyną częścią zęba, składającą się z komórek nabłonkowych – ameloblastów. To właśnie dlatego jego utrata jest nieodwracalna – ameloblasty ulegają unieczynnieniu po wytworzeniu szkliwa.

Istotną częścią korony zębowej jest equator dentis, czyli równik zęba. Jest to największy obwód korony, biegnący na różnych wysokościach z każdej strony zęba. Podczas żucia pokarmu, jego resztki ześlizgują się z równika, nie przedostając się kieszonki dziąsłowej, co mogłoby spowodować podrażnienia brodawki zębowej.

Wewnątrz korony drzemie z kolei zębina, która sięga aż do korzeni. Jest to tkanka, składająca się w 70% z nieorganicznych kryształów dwuhydroksyapatytu, w około 20% z materii organicznej i około 10% z wody. Jest ona wytworem ondoblastów, pochodzących z miazgi zęba. Kiedy ząb dopiero się kształtuje, pojawia się w nim słabo zmineralizowana zębina pierwszorzędowa, zwana pierwotną. Z czasem, gdy dochodzi już do wyrzynania się uzębienia, w jego wnętrzu można już znaleźć w pełni zmineralizowaną zębinę drugorzędową, zwaną wtórną. Z kolei w przypadku uszkodzeń zęba, tworzy się zębina trzeciorzędowa, zwana sklerotyczną. Jest ona reakcją obronną, mającą na celu zamknięcie kanalików zębinowych. Sama zębina jest bardzo wrażliwa na temperaturę, dlatego w przypadku uszkodzeń szkliwa możemy odczuwać dyskomfort i ból. Ochrania ona jednak miazgę zęba, jednocześnie pełniąc ważną rolę w metabolizmie cementu i szkliwa.

struktura zeba

W dolnej części korony znajduje się z kolei miazga zęba. Jest to tkanka, wypełniająca jamę zęba – jego komorę i kanały. Miazga jest mocno unerwiona i unaczyniona, zaś jej struktura tkankowa przypomina pępowinę. Łączy się ona z przyzębiem poprzez otwór anatomiczny oraz kanały boczne i komorowo-ozębnowe. Wraz z zębiną tworzy ona jednostkę strukturalno-funkcjonalną zęba, zwaną endodontium. Temperatura przez nią tolerowana wynosi 25-42 stopnie Celsjusza. Jej środkową część tworzy strefa bogatokomórkowa (komórki mezenchymatyczne oraz fibroblasty), przez którą przebiegają naczynia krwionośne i nerwy, dostające się do niej otworem wierzchołkowym. Następnie mamy tzw. strefę Weila, czy ubogokomórkową warstwę miazgi. Na jej obrzeżach występują ondoblasty, czyli komórki odpowiadające za tworzenie zębiny, zaś najbardziej na zewnątrz wysunięta została prazębina. Składa się ona z siatki włókien kolagenowych. Jaką dokładnie rolę pełni miazga? Dostarcza zębowi tlenu oraz substancji odżywczych, kontrolując jednocześnie proces regeneracji tkanek oraz zawartość substancji mineralnych. To właśnie miazga odpowiada też za odczuwanie bólu, w odpowiedzi na konkretne bodźce.

Szyjka zęba

Jest to najmniejsza część zęba, będąca swoistym łącznikiem pomiędzy koroną a korzeniem. Najczęściej szyjka występuje jako zetkniecie się szkliwa i cementu korzenia bez ich pokrycia oraz jako pokrycie cementu przez ścieniające się szkliwo. Nieco rzadszą sytuacją jest pokrycie szkliwa cementem lub nieodsłonięta zębina, powstała wskutek braku styku lub pokrycia między szkliwem a cementem.

Do szyjki zęba przyczepiony jest przyczep nabłonkowy, dzięki któremu szkliwo łączy się z dziąsłem. W wyniku podeszłego wieku oraz chorób (na przykład paradontozy), dochodzi jednak do recesji dziąseł, w wyniku której przyczep nabłonkowy stopniowo się obniża, obnażając jednocześnie wrażliwe, dolne partie zębów.

Korzeń zęba

Dolna część zęba, umocowana w zębodole włóknami ozębnej, które przenikają do cementu, pokrywającymi właśnie korzeń. Budowa takiego cementu przypomina kość zbitą. Jest on żółtawego koloru, zaś tworzą go fibroblasty ozębnej lub cementoblasty. Jest on zaliczany do przyzębia, pomimo bycia integralną częścią zęba. Istnieją jego cztery rodzaje: AAZ (bezkomórowy cement bezwłóknisty), AFZ (bezkomórkowy cement obcowłóknisty), ZEZ (komórkowy cement własnowłóknisty) oraz ZGZ (komórkowy cement z włóknami mieszanymi).

W górnej części samego korzenia znajdziemy otwór wierzchołkowy, przez który dostają się do niego naczynka oraz nerwy, biegnące kanałami aż do komory. Wewnątrz korzenia znaleźć można jeden kanał (najczęściej, czasem jest ich więcej), z którego mogą się jeszcze rozchodzić kanały boczne. Przy ujściu kanałów najczęściej tworzy się delta korzeniowa, czyli trzy rozgałęzienia.

Siekacze i kły mają po jednym korzeniu. Zęby przedtrzonowe niebędące pierwszymi górnymi również mają tylko jeden korzeń. Dwa korzenie występują w pierwszych górnych przedtrzonowcach oraz trzonowcach żuchwy, zaś trzonowce szczęki mają trzy korzenie. Charakterystyczne rozwidlenie między korzeniami nazywamy bifurkacją lub trifurkacją, zależnie od tego czy ząb ma dwa, czy też trzy korzenie.

Mirosław Fojut Administrator

Lekarz specjalista, pasjonat rynku szczoteczek elektrycznych oraz towarzyszących im innowacji. Jestem autorem artykułów dotyczących nie tylko mojego zawodu, czyli chorób jamy ustnej i zębów, ale także tych bardziej „na luzie”, o tym, co w dentystycznej trawie piszczy. Śledzę na bieżąco nowinki dentystyczne od Ameryki po Chiny, aby móc dzielić się swoją wiedzą nie tylko ze swoimi pacjentami, ale też Wami, czytelnikami. Żywię tym samym nadzieję, że moi koledzy po fachu również zaczną się otwierać na innowacje po zapoznaniu się z nimi i wprowadzać nowatorskie metody leczenia do polskich gabinetów.

social media
Sending
Ocena czytelników
5 (1 vote)
Kategoria : Blog

Dodaj komentarz